|
بسمه تعالي
قـوميـــت
 كارشناسان
كارگروه اجتماعي مركز مطالعات و برنامه ريزي حزب مؤتلفة
اسلامي در جلسات خود دربارة موضوع «قوميت» به بحث و بررسي
پرداختند. نتايج مباحث براي آگاهي علاقمندان در پي مي آيد.
الف ـ مقدمه :
تعريف: قوميت عبارت از يك جمعيت انساني مشخص با اجداد
مشترك، پيشينه تاريخي مشترك، زبان مشترك، آداب و رسوم و
سنن فرهنگي، پيوند با يك سرزمين تاريخي يا وطن و ميزاني از
منافع و مسئوليت مشترك است كه عناصر محوري هويت، اعتقاد،
آگاهي و فرهنگ مشترك آن تجلي و تمايز با ساير اقوام است.
1. وجود ملت يكپارچه نيازمند اتخاذ تدابير و سياستهاي
منجربه انسجام واتحاد بين اقوام مختلف موجب كاهش بي ثباتي
وافزايش ضريب امنيت ملي مي گردد بنابراين بين اقوام مختلف
بايد ساز و كارهاي انسجام برقرار گردد.
2. عوامل تشديد كننده تمايلات قومي؛ درجه پائين انسجام و
يكپارچگي اجتماعي يا دولت ضعيف ـ ساختار غير مشاركتي و
اقتدار گرائي قدرت سياسي ـ استعداد بسيج گري گروه هاي قومي
ـ رابطه نامتعادل مركز ـ پيرامون دولت و گروههاي قومي است
بويژه اگر شرايط جغرافيايي آنها و وجود اقوام مشابه در
كشور همسايه و دخالتها و حمايتهاي جهاني يا منطقه اي را
بهمراه داشته باشد وجود شكاف قومي، زباني، مذهبي ممكن است
موجب شكاف متراكم گردد.
3. حقوق شهروندي مانند برابري در فرصت دست يابي به مقامات
سياسي و اداري، تحصيلات، شغل مناسب و امكانات رفاهي، حقوق
و امتيازات قانوني، حقوق مربوط به مشاركت سياسي موجب احساس
يگانگي و انسجام ملي مي گردد ولو كشور داراي اقوام مختلف
باشد. والا موجب مي گردد آنان شهروند درجه دوم محسوب شوند
و هويتهاي مادون ملي (قوميت، نژاد، محله گرائي و...) آنان
تقويت و سبب تحريك و دست زدن به اعمال سياسي و حتي خشونت
گردد.
ب ـ وضع موجود:
1. از نظر تنوع قومي ايران با داشتن 24% همانندي در رتبه
16 جهان و تانزانيا با 7% همانندي در رتبه اول و كره شمالي
با 100% همانندي در رتبه آخر است.
2. در ايران اقوام مختلف چون فارس، ترك، كرد، لر، عرب،
تركمن، تالش و... زندگي مي كنند كه 60% آنان داراي گويش
فارسي هستند.
3. از نظر ديني بيش از 90% مردم ايران مسلمان كه اكثريت
غالب آنان را شيعيان تشكيل مي دهند و درصد كمي به ساير
اديان مانند ارامنه، آسوري، يهودي، زرتشتي، مندايي و...
اختصاص دارد.
4. قوم ترك كه غرب كشور زيستگاه اصلي آنان است و در بعضي
مناطق ديگر نيز پراكنده مي باشد داراي حس ملي بالائي مي
باشند و در مبارزات تاريخ ايران همواره از مدافعان سرسخت
ايران بوده اند. وجود بيش از 100 نشريه و هزاران جلد كتاب
به زبان آذري، وجود مذهب تشيع بين فارس و كرد و ازدواج و
امتزاج آنان قابل توجه است.
5. قوم كرد نيز بيشتر در غرب كشور و اندكي نيز در شمال
خراسان مي باشند. هرچند زبان كردي از شاخه هاي زبان ايراني
است ولي براي فارسي زبان امروز مفهوم نيست. اكثر اين قوم
از مسلمانان سني هستند غير از كردهاي شمال خراسان كه شيعه
هستند. شورش كردها در مقابل آتاتورك در تركيه و در مقابل
عربيت عراق نشان دهنده عدم وابستگي آنان به همسايگان ايران
است هرچند به تحريك شوروي سابق توسط كومله و حزب دمكرات و
يا انگليس عليه حاكميت دولت ايران قبل و بعد و اوائل
انقلاب نيز اقداماتي مشاهده شد. ولي بحمدالله قوم كرد دست
رد بر سينه آنها زده و با ارائه خدمات نظام بويژه پس از
جنگ تحميلي و امن شدن منطقه، آرامش حكمفرما گرديد. امروز
بيش از ده نشريه كردي منتشر مي گردد. و نمايندگان اين قوم
در مجلس و حتي در بعضي از دولتها تصدي داشته اند.
6. قوم لر نيز از اقوام ايراني هستند كه عمدتاً در مركز و
غرب ايران مستقر مي باشند و مذهب آنان شيعه مي باشد نقش
آنان در دفاع مقدس زبانزد است.
7. قوم بلوچ كه عمدتاً در جنوب شرقي كشور مستقر بوده و
اكثر آنان از مسلمانان سني مي باشند. سركوب اقوام بلوچ
توسط رضاخان پهلوي و وجود قوم مشابه در پاكستان و
افغانستان و تحريك دولتهاي استعماري انگليس و امريكا و
شكافهاي اقتصادي و اجتماعي از عوامل مؤثر در بروز درگيري و
شورشهاي مقطعي بوده است. نژاد، زبان و فرهنگ اين قوم
ايراني است.
8. قوم عرب عمدتاً در جنوب غربي كشور در خوزستان مستقر مي
باشند وقوع انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي و مذهب تشيع از
موجبات انسجام ملي اين قوم است لكن مشكلات پس از جنگ و
وجود اكثريت عرب در همسايگان جنوبي و جنوب غرب و امكانات
رفاهي اعراب در جنوب خليج فارس موجب بروز خشونتهايي گرديد
البته دسيسه هاي استعمارگران در دامن زدن به مباحث عرب و
عجم توسط قوم عربي خنثي گرديد.
9. قوم تركمن عمدتاً در شمال شرق كشور و استان گلستان و
همجوار كشور تركمنستان مي باشند كه با تحريك شوروي سابق
قبل از انقلاب و اوائل انقلاب شاهد شورشهائي بوديم لكن با
استقرار نظام اسلامي و ارائه خدمات و كسب حقوق شهروندي
احساس بيگانگي وجود ندارد.
10. در دوران پهلوي قوانين تبعيض آميز و انتشار نشريات به
زبان قومي و حتي تابلوها ممنوع بود. لكن پس از انقلاب
اسلامي حقوق اقليتها در قانون اساسي مانند مشاركت در
امورسياسي (اصل7)، لزوم رعايت حقوق ايرانيان غير مسلمان
(اصل13و14)، به رسميت شناختن زبانهاي محلي در كنار زبان
ملي(اصل15)، برخوداري از حقوق مساوي (اصل19)، برابري همگان
در مقابل قانون (اصل20)، ممنوعيت تفتيش عقايد (اصل23)،
آزادي فعاليت مطبوعات (اصل24)، مصونيت جان و مال همگان
(اصل25)، برخورداري همگان از امنيت فكري (اصل 25)، نهادهاي
ميانجي مردم و دولت مثل احزاب و جمعيتها (اصل26)، حق ابراز
عقيده به طرز عمومي (اصل27)، حق تشكيل اجتماعات و
راهپيمائيها (اصل27)، آموزش و پرورش رايگان براي همه
(اصل30)، برخورداري همگان ازمسكن مناسب بانياز (اصل31)،
برخورداري عموم از امنيت قضائي و حقوقي (اصل32)، تشكيل
شوراهاي شهرو روستا (اصول 7 و 100 تا 106) به رسميت شمرده
شد و حتي صداوسيماي استاني به زبان و گويشهاي محلي برنامه
پخش مي كند و نمايندگان اقوام مذكور در مجلس حضور دارند و
از بين آنان براي تصدي دستگاههاي اجرائي استفاده مي شود.
اينها از بركات منحصر به فرد نظام جمهوري اسلامي است كه
هرگونه تبعيض را براي شهروندان جامعه نفي مي نمايد.
ج ـ مشكلات:
1. اهداف دشمن در شرايط كنوني
• تضعيف انسجام ملي مردم ايران مانند حمايت از فرقه هايي
چون كومله، منافقين و ايجاد شكاف بين اقوام زباني، نژادي،
مذهبي بويژه در مناطق مرزي.
• بسترسازي براي حركتهاي افراطي و ايجاد آشوبهاي قومي،
فرقه اي و حتي مسلحانه در مناطق مرزي مثل خوزستان،
بلوچستان، كردستان، مي باشد.
2. در شرايط كنوني هدف مطلوب امريكا، انگليس و اسرائيل و
... گسترش واگرائي هاي قومي فرقه اي به منظور تضعيف اقتدار
و مشروعيت سياسي ـ ايدئولوژيك حاكميت و افزايش ناامني در
داخل و جلوگيري از شكل گيري يك نظام امنيت جمعي در منطقه
مي باشند. ايجاد فرقه هاي ساختگي چون بهائيت در ايران يا
وهابيت در عربستان يا قادريه در هندوستان و... و گسترش
ناسيوناليسم قومي چون عربيسم، پان تركيسم، پان ايرانيسم و
... از روشهاي جاري دشمنان بوده و مي باشد.
3. امروزه دشمن بوسيله صدها كانال رايوئي و تلويزيوني و
ماهواره اي و مطبوعات نشريات و فيلم و بازي هاي رايانه اي
و.... در پي تفرقه افكني و ايجاد شكاف قومي در ايران است.
4. اگر بعضي از پژوهشگران فروپاشي شوروي را نه در پي جنگ و
غرش تانكها بلكه نتيجه توسعه نيافتگي و گسترش منازعات قومي
مي دانند و با توجه به تصريحات مكرر مسئولين غربي در تحريك
قومي و صنفي و جنسي در ايران و يا با مشاهده انقلابهاي
رنگي و مخملي در كشورهاي آسياي ميانه بايد به هوش بود تا
با طرح مطالبات و توقعات فزاينده تاريخي به قطبي كردن
جامعه نپردازند.
5. جمعيت جوان ايران داراي ظرفيت براي پذيرش القائات
بيگانگان در ايجاد جنبشهاي اجتماعي، زنان و اقليتهاي قومي
است.
ج ـ پيشنهادها:
به منظور رفع معضلات و مشكلات مذكور راهكارهاي ذيل پيشنهاد
مي گردد:
1. ارائه طرح مفهوم شهروندي بجاي ما، ديگري، قوميت و....
2. توسعه نهادهاي مشاركتي و گشودن باب مذاكره.
3. جلوگيري از بسط محروميت زدائي بويژه در مرزهاي كشور و
رشد فعاليت اقتصادي.
4. رسيدگي به همه نقاط كشور بجاي مركز يا مراكزاستانها.
5. خشكاندن ريشه هاي محروميت و فضاي ذهني محروميت.
6. جامعه پذيري سياسي كارآمد و هدايت نهادهائي چون خانواده
و مدرسه براي آموزش نسل جديد و رفع شكافها.
7. عدم تحقير در عرصه هنر و ادبيات و....
8. نفي صلح منفي (عاجز بودن افراد در مقابل يك كانون سياسي
مقتدر) و ايجاد صلح مثبت در برقراري نظام عادلانه و كسب
رضايت افراد و پرهيز از خشونت و رفتار رئوفانه و رحيمانه
بامردم.
9. تقويت هويت ملي ـ اسلامي و تأكيد بر نقاط مشترك ميان
اقوام.
10. گسترش مراكز فرهنگي در مناطق ياد شده و بويژه مرزي و
تقويت زير ساختارهاي فرهنگي و ترويج فرهنگ همگرائي.
11. افزايش رايزني فرهنگي ميان علماء تشيع و تسنن.
12. تمركز به روي اشتراكات اقوام.
13. پيگيري شعار محوري سال كه مقام معظم رهبري فرمودند
«اتحاد ملي ـ انسجام اسلامي».
14. جلوگيري از افراط در مراسم مذهبي و اظهار نظرها.
15. همكاري و هماهنگي دستگاههاي مسئول از قبيل صداوسيما،
اطلاعات، كشور، فرهنگ و ارشاد شوراي عالي امنيت ملي در
تدوين راهبردها و سياستهاي قومي ـ فرقه اي كشور.
16. تأكيد به بومي سازي فرهنگي و اشاعه فرهنگ ملي بويژه در
كتب درسي.
17. تقويت بنيانهاي اقتصاد محلي، كار آفريني محلي، لباس و
پوشش محلي و صنايع دستي بومي.
كارگروه اجتماعي
مركز مطالعات و برنامه ريزي
تير 86
|
