|
بسمه تعالي
«پزشك ـ ياور انسان»
كارگروه
اجتماعي در جلسات متعدد خود به بررسي موضوع «پزشك و پزشكي»
پرداخت نتايج اين بررسيها تقديم علاقمندان مي گردد.
الف ـ مقدمه:
جامعة پزشكي ايران با سابقة درخشان و با سرمايه هاي علمي و
استعدادهاي فراوان و با اخلاق نيكو و آموزه هاي ديني پربار
و ارزش نهادن به جان انسانها و اهتمام به برطرف نمودن
دردها و آلام بيماران و كوشش در راه پيشگيري از بيماريها و
بازگشت سلامت به فرد و جامعه انساني از ابتداي تاريخ
جايگاه تابناكي در راه شكوفايي دانش پزشكي به پرورش پزشكان
نامدار و اسطوره همچون بوعلي سينا، رازي، زهراوي، ابن زهر،
بغدادي، ابن نفيس و... فراهم آورده و نام ايران و ايراني و
بطور كلي جامعه اسلامي را براي هميشه در صفحات تاريخ
پيشگامان و صاحبان دانش پزشكي و ساير عموم ثبت نموده است و
به منظور ارج نهادن به زحمات شبانه روزي پزشكان، روز تولد
ابوعلي سينا (روز اول شهريور) به نام روز پزشك نامگذاري
شده است.
ب ـ پيشينه:
علل و چگونگي پيدايش دانش پزشكي از همان ابتداي خلقت انسان
از جانب پروردگار متعال براي بهبود درد و بيماري انسان
اوليه اقدام به چاره جوئي شده است و با استفاده از گياهان
و غذاهاي گوناگون و حتي داغ كردن محل درد و همكاري با
يكديگر و بهره مندي از تجربيات بدست آمده از همديگر و حفظ
و انتقال سينه به سينه تجربيات و آموزش به فرزندان خود،
سنگ اول بناي دانش پزشكي را بنياد نمودند و در مواردي كه
بيماران بهبودي نمي يافتند آنان را در سر راههاي كاروانها
مي گذاشتند تا از تجربيات رهگذران و سالخوردگان بهره مند
شوند. در پاره اي موارد تحت تأثير شيادان و جادوگران با
ورد و جادو از درد و طلسم به دنبال درمان بيماران خود
بودند.به تدريج با بالا رفتن تجربيات و انتقال آموخته ها
به يكديگر دانش پزشكي پيشرفت كرد تا جائي كه در ايران از
زمان ساسانيان با احداث بيمارستان جندي شاپور خوزستان در
مكاني بين شوش و شوشتر و دعوت از پزشكان ساير نقاط به
آموزش پزشكي پرداختند. مصريان قديم در جراحي و موميائي
كردن و كالبد گشائي تبحر يافتند. همچنين پزشكان بابل،
يونان، روم و عرب با ابداع رشته هاي جديد از قبيل داخلي،
اطفال، نوزادان، جراحي و زايمان از طريق سزارين و چشم
پزشكي و مغز و اعصاب و روان و كالبد گشائي دست يافتند تا
جائيكه پزشكان ايراني مانند جابربن حيان و عبد الملك ابن
ابوالعل، بيماران سرطان معده و مري، حلق و سينه را شناسائي
و تشخيص دادند كه هنوز هم روش تشخيص آنان مورد تحسين و
قبول پزشكان امروزي مي باشد، پزشكان مسلمان نخستين كساني
بودند كه برخي از بيماريهاي عفوني و مسري مثل آبله، حصبه،
وبا، طاعون و سل را شناسائي كردند و به آيندگان انتقال
دادند. پيامبر عظيم الشأن اسلام جهالت را از طب زدودند و
مردم را به پاكيزگي و پرهيز از پرخوري ترغيب فرمودند. و در
قرنطينه نگهداشتن بيماران مبتلا به بيماريهاي مسري و
مراقبت از آنان را براي حفظ سلامت بيمار و پيشگيري از
انتشار و انتقال بيماري به ديگران سفارش فرمودند.خلفاء و
حكام و امراء اسلامي از همان زمان امويان و عباسيان بخصوص
در دوران هارون الرشيد و مأمون با جمع آوري دانشمندان و
پزشكان از همه نقاط جهان و تكريم آنان و دسترسي به كتابها
و نوشته هاي پزشكان سراسر جهان و ساير علوم، اقدامات با
ارزشي انجام دادند. در زماني كه اروپائيان در نهايت جهل و
ناداني گذران مي كردند، مسلمانان روز به روز به كشفيات
تازه در همه علوم بويژه پزشكي دست يافته بودند تا آنجا كه
اروپا از زمان رنسانس كتابهاي قانون ابن سينا و الحادي
رازي را از اوايل قرن هجدهم در رشته پزشكي به همراه ساير
كتابهاي دانشمندان مسلمان در رشته هاي رياضيات، نجوم،
شيمي، فلسفه، منطق و... را جزو دروس مرجع تدريس در
دانشگاههاي اروپا و آمريكا قرار دادند. متأسفانه در اثر
لشكركشي و هجوم وحشيانه كشورهاي اروپائي به آسيا و آفريقا
و آمريكا و تصرف كشورهاي آسيائي و اسلامي و آفريقائي و
گماردن حكام خود فروخته و خيانت پيشه در اين كشورها و
تاراج ثروت مسلمانان و به فقر و بدبختي كشاندن ملتها،
موجبات ضعف و خود باختگي و فقر و بي سوادي و به جهل كشيدن
ملل ياد شده در آسيا و آفريقا و آمريكا را بوجود آورده و
حتي در كشور عزيزمان ايران از آخر حكومت صفويه و تمام
دوران قاجاريه براي نمونه نه تنها اثري از دانشگاهها و
مراكز علمي نبود، بلكه در اكثر شهرها يا بخشها و تمام
روستاها براي درمان بيماران بعلت نداشتن پزشك با استفاده
از روشهاي خرافي و ابتدائي و با بروز بيماريهاي مسري شاهد
مرگ جمعي بيماران و افزايش فقر و بيكاري و بيسوادي بودند،
بطوريكه حتي در دهة اول و دوم قرن چهاردهم هجري شمسي در
شهرهاي بزرگي چون اصفهان، تبريز، شيراز، تهران، مشهد تعداد
پزشكان از انگشتان دست تجاوز نمي كرد و در عوض در همين
شهرها بوسيله مبلغين مسيحي و كشيشان در كنار كليساها زير
نظر كشيشان مسيحي نه به منظور درمان بلكه بيشتر به قصد دور
نمودن مسلمانان از عقايد ديني و نهي كردن ايمان آنها،
اقدام به احداث بيمارستانهاي بيگانه كردند و حتي در برخي
از اين مراكز عملكرد پزشكان و پزشكياراني را تربيت مي
كردند و آنها با بنام درمان ولو بيشتر تبليغ مسحيت به روش
مورد نظر مي فرستادند. گرچه در زمان صدارت اميركبير با
تشكيل دارالنفون در تهران رشته هاي مختلف علوم پزشكي پايه
گذاري شد ولي عملاً امكان ادامه تحصيل فقط براي ثروتمندان
آن هم بطور محدود وجود داشت. در سال 1300شمسي در برخي از
شهرهاي بزرگ صحيه ايالتي و ولايتي زير نظر بلديه پايه گذاي
شد و در سال 1315 شمسي دانشگاه تهران با رشته هاي پزشكي،
داروسازي و بعداً دندانپزشكي، حقوق، رياضيات، علوم انساني
بتدريج بوجود آمد ولي دسترسي خانواده هاي متوسط و كم درآمد
به اين دانشگاه بسيار مشكل بود و در سال 1325 با تشكيل
آموزشگاه بهداري ابتدا در مشهد و سپس دانشگاههائي در شهر
هاي تبريز، اصفهان، مشهد، شيراز، اهواز ايجاد شد ولي پذيرش
دانشجوي پزشكي بسيار محدود بود بطوريكه در سالهاي 1355 تا
1375 از مجموع دانشكده هاي پزشكي ساليانه حدود200 نفر فارغ
التحصيل مي شدند كه اكثر آنها از همان ابتدا براي ادامه
تحصيل و زندگي بهتر جذب كشورهاي خارج بويژه آمريكا مي
شدند. بطوريكه در سال 1358 جمع پزشكان كشور اعم از عمومي و
متخصص كمتر از 12000 نفر بود. جالب توجه اينكه از تعداد
اين پزشكان بيشتر از نيمي در تهران و بقيه در شهرهاي بزرگ
اشتغال داشتند و در اين سالها مسئولين بهداري براي تأمين
پزشك از پزشكان هندي، بنگلادشي و فيليپيني استفاده مي
نمودند. بيمارستانهاي كشور اكثراً داراي چهار بخش داخلي،
زنان و زايمان، اطفال و جراحي بودند كه عملاً كار چشمگيري
انجام نمي دادند و جراحي در آن زمان عبارت از جراحي فتق،
آپانديس، پيچيدگي روده يا پرتيونيت و آبسه بود. اگر اقدام
به عمل جراحي معده مي شد بيش از 80% مرگ همراه داشت. علاوه
بر اين در بيمارستانهاي دانشگاهي بخش هاي چشم، گوش و حلق و
بيني، اورولوژي و شكسته بندي و بخش زنان و زايمان وجود
داشت كه جراحي چشم، عمل كاتاركت آنهم بطور اوليه، گوش و
حلق و بيني، عمل لوزتين و در بخش زنان و زايمان سزارين و
عمل جراحي رحم انجام مي شد. اورولوژي و شكسته بندي در حد
محدود و اكثراً شامل اعمال ساده وكوچك بود. در سال 1352 و
1353 بيمارستان قلب در تهران احداث شد و 5 نفر پزشك جراح
قلب بنام آقايان پروفسور هدايت و پروفسور استاني كه هريك
سالي 6 ماه در تهران و سالي 6 ماه در خارج از ايران بودند
و يكي دو نفر هم پزشك داخلي قلب در اين بيمارستان اشتغال
داشتند و عملاً كسانيكه توان مالي داشتند براي ساده ترين
درمان به خارج از كشور (اروپا و امريكا) مي رفتند بطوري كه
در سالهاي 1358 تا 1360 براي درمان بيماريهاي قلبي، ريوي و
خوني سالانه بيش از پنجاه هزار نفر به كشورهاي اروپائي و
آمريكا اعزام مي شدند كه خوشبختانه با تشكيل وزارت بهداشت،
درمان و آموزش پزشكي و قرار گرفتن وزراء دلسوز ومتعهدي چون
آقايان دكتر زرگر، دكتر منافي، دكتر مرندي پس از شكوفائي
انقلاب اسلامي و در زمان وزارت آقاي دكتر مرندي اقدام به
پذيرش دانشجويان پزشكي و ايجاد دانشگاههاي متعدد پزشكي در
تمام مراكز استانها و شهرهاي بزرگ، جهش بزرگي در بالا بردن
سطح دانش پزشكي و رشته هاي تخصصي بوجود آمد و خدمات پزشكي
به تمام نقاط كشور كشيده شد. در سال 1363 به تعداد 27000
نفر بيمار قلبي محتاج به انجام عمل جراحي قلب در انتظار
بودند علاوه بر اين تعداد 7000 نفر بيمار اورژانس قلبي هم
براي درمان فوري بيماري قلبي خود در ليست انتظار بودند كه
اگر از بيمارن عادي روزانه 10 نفر تحت عمل جراحي قرار مي
گرفتند 9 سال زمان براي درمانشان لازم بود و اگر از
بيماران اورژانس روزي 5 نفر تحت عمل جراحي قرار مي گرفتند
5 سال زمان لازم داشت.
ج ـ وضع موجود:
1 ـ بحمدالله در حال حاضر پزشكان متخصص و فوق تخصصي قلبي
به حد كافي دركشور وجود دارد. همچنين بيش ا ز480 دانشگاه
علوم پزشكي و وجود بخشهاي تخصصي و فوق تخصصي قلب در سرتاسر
كشور و حتي در بيمارستانهاي خصوصي بزرگترين اعمال جراحي
قلب و حتي عمل پيوند قلب به بهترين طريق با استفاده از
دانش روز جهاني انجام مي گردد و انتظار بيماران قلبي به
روز رسيده است تا جائيكه از كشورهاي ساحلي خليج فارس و حتي
ايرانيان مقيم خارج براي صرفه جوئي در هزينه درمان با
اطمينان خاطر به ايران آمده و نتيجه بسيار خوبي مي گيرند.
درباره ساير تخصصها از قبيل بيماريهاي كليوي، گوارشي،
كبدي، ريوي، مغزو اعصاب، اورولوژي، لوزالمعده، استخوان،
چشم و بيماريهاي خوني و سرطاني روده حتي تعويض و پيوند
كليه، كبد، ريه، لوزالمعده، مغزاستخوان و .... بطور چشمگير
و بااستفاده از دانش روز دنيا با بهترين و وضع در ايران و
بدست متخصصين و پزشكان انجام مي شود. همچنين در راه پرورش
و توليد سلولهاي بنيادي و پرورش بافت پوستي انجام گرفته در
زمره كشورهاي پيشرفته قرار داريم و اميدوارم در آينده
بسيار نزديكي نه تنها در رشته پزشكي بلكه در ساير رشته هاي
علمي در رديف اولين كشورهاي جهان قرار گيريم. در مورد
آموزش پزشكي، خوشبختانه با تشكيل وزارت بهداشت و درمان و
آموزش پزشكي و فعاليت چشمگير و خدا پسنداند وزراي، معاونين
درمان و آموزش و بهداشت و بهره گيري از دانش پزشكان متخصص
و فوق تخصص دلسوز در سرتاسر كشور و با ايجاد دانشگاه هاي
علوم پزشكي در تمام مراكز استان و شهرهاي بزرگ و انتخاب
رؤساي دلسوز دانشگاههاي علوم پزشكي در سرتاسر كشور در حال
حاضر بيش از 70000 پزشك عمومي و25000 نفر پزشك متخصص و فوق
تخصص به ارائه خدمات مشغولند.
2 ـ آمار پزشكان و دندانپزشكان و داروسازان و پيراپزشكان
ثبت نام نموده در سازمان نظام پزشكي كشور طبق آخرين آمار
سال 1385 عبارتند از:
1. پزشكان عمومي شامل 70000نفر.
2. پزشكان متخصص و فوق تخصص در كليه رشته ها 25000نفر.
3. دندانپزشكان عمومي 18012نفر.
4. دكتراي داروساز 13175 نفر.
5. ماماي شاغل حدود 25000 نفر و غير شاغل بيش از 15000 نفر
جمعاً 40000نفر.
6. كادر درماني417 نفر.
7. كارشناس و متخصص تغذيه 1708 نفر.
8. كايروپراتيك 46 نفر.
9. فيزيوتراپي 2896 نفر.
10. بينايي سنج 11303 نفر.
11. شنوائي سنج 704 نفر.
12. دندانپزشكان متخصص 10406نفر.
13. پرستار.
14. كارشناس گفتار درماني 559 نفر.
3 ـ بهداشت ـ از سال 1330 مسئله پيشگري از بيماي هاي عفوني
و بهداشت و واكسيناسيون با تشكيل اداره بهداشت و پيشگيري
از بيماريهاي عفوني و شروع به انجام عمل واكسيناسيون كه به
تدريج با تربيت كادر بهداشتي متخصص و كارشناس امر بهداشت
شروع شد و در راه مبارزه با بيماريهاي مقاربتي مانند
سيفليس و سوزاك و ساير بيماري هاي عفوني و با كشف انتي
بيوتيكها و ساخت واكسنهاي گوناگون و درمان و جلوگيري از
همه گيري بيمارهائي چون حصبه، ديفتري، كزاز، سياه سرفه
ومبارزه دائمي همه جانبه در راه از بين بردن بيماري
مالاريا قدمهائي برداشته شد كه با شكوفائي انقلاب مقدس
جمهوري اسلامي ايران در حال حاضر اكثر بيماريهاي عفوني در
حال كنترل مي باشند و برخي از بيماريها مثل آبله، آبله
مرعان، ديفتري، كزاز، سياه سرفه، فلج اطفال و سفليس و حتي
بيماريهايي چون تيفوئيد، پاراتيفوئيد، تب مالت و حتي سل
تحت كنترل مي باشد و در مورد فلج اطفال و برخي بيماريهاي
عفوني خوشبختانه وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي در برخي
از كشورهاي همجوار مثل افغانستان و برخي كشورهاي آفريقائي
اقدام به واكسيناسيون نموده است. در حال حاضر بيش از 93%
مردم كشور داراي لوله كشي آب سالم بهداشتي مي باشند و
بيشتر شهرها يا زير پوشش شبكه فاضلاب يا بهبود روش زباله
برداري و... مي باشد. حمامها به صورت بهداشتي است. مراكز
عمومي مثل حوض هاي مساجد و مراكز تفريحي داراي آب لوله كشي
و مراكز دستشوئي با داشتن صابون و لوله كشي آب، تحت كنترل
و جلوگيري از بروز بيماريهاي عفوني مي باشد. مراكز عمومي
مثل رستورانها، هتلها و مراكز تهيه و توزيع غذاي شهري و
بين شهري نيز تحت كنترل بهداشت مي باشند. در طول 8 سال جنگ
تحميلي حتي يك مورد اپيدمي نداشتيم. و در حال حاضر با
داشتن بيش از يك صد و شصت هزار نفر كادر تخصصي و كارشناس،
درماني، بهداشتي، آزمايشگاهي و داروئي درحد مطلوبي قرار
داريم. از نظر تخت بيمارستاني 120000 تخت فعال دولتي و بيش
از بيست هزار تخت فعال غير دولتي زير نظر متخصصين و پزشكان
فوق تخصص اداره مي شود.
د ـ موانع و مشكلات:
1ـ بيمه درماني ـ گرچه بيش از 35 سال است كه بيمه درماني
در كشور بوجود آمده و بيش از 13 سال است كه موضوع بيمه
همگاني مطرح است ولي در اين مورد تا رسيدگي به وضع مطلوب
راه درازي در پيش داريم تا برابري تعرفه درماني در
دستگاههاي دولتي با تعرفه قانوني كه در برخي از دستگاههاي
دولتي تا 8 برابر تعرفه درماني براي كاركنان خود با مراكز
پزشكي و درماني قرار داد مي بندند.
2ـ با وجود داشتن بيش از 8000 پزشك عمومي بيكار، بهورزان
امر بهداشت و درمان را در اكثر روستاها بعهده دارند.
3ـ كم توجهي به تأمين وضع كامل درمان از طريق بيمه و كمبود
اعتبار براي خريد وسائل پيشرفته پزشكي.
4ـ در حاليكه در كشورهاي اروپائي 16% از درآمد ناخالص ملي
براي تأمين سلامت در نظر گرفته شده و در كشورهاي همجوار
همسايه سهم سلامت 8 % است متأسفانه در ايران در حال حاضر
سهم سلامت حدود 6/5% وسهم سرانه بيمه فعلاً 3900 تومان است
كه اميد است پيشنهاد وزارت بهداشت در اين مورد براي تأمين
بودجه همگاني سهم سرانه 7000 تومان با توجه بيشتر مجلس
شوراي اسلامي و دولت و دستگاههاي تصميم گيرنده براي تأمين
سلامت، مشكل رابطه پزشك و بيمار از بعد مالي از بين برود.
5ـ توزيع متوازن و بهينه پزشكان در همه مناطق كشور.
6ـ كمبود پزشك زن و متخصص هم جنس.
7ـ عدم پوشش فراگير بيمه.
8ـ تفاوت خدمات درماني بخش خصوصي و دولتي در كلينيكها،
بيمارستانها و....
9ـ كمبود بعضي از داروهاي مورد نياز.
10ـ نياز به خدمات اورژانسي بيشتر.
11ـ قاچاق دارو به خارج از كشور.
12ـ نرخ هاي خدمات متفاوت.
13ـ نياز به ساير واكسيناسيون هاي عمومي و ضروري.
14ـ كنترل فراگير و استاندارد سازي لوازم بهداشتي، خوراكي،
آشاميدني.
هـ پيشنهادها و راهكارها:
1ـ تهيه كارت بهداشتي الكترونيك براي كليه شهروندان حاوي
كليه مشخصات و سوابق پزشكي.
2ـ رايانه اي شدن خدمات پزشكي از بدو تولد.
3ـ پذيرش دانشجو در رشته هاي مورد نياز كه در آن كمبود
پزشك داريم.
4ـ اعزام پزشكان به خارج از كشور مثل آفريقا و ارائه
خدمات.
5ـ ايجاد بيمارستان در مناطق مورد نياز.
6ـ پرداخت يارانه به پزشكاني كه در مناطق محروم خدمت مي
كنند.
7ـ آموزش تغذيه مناسب و سالم و راه هاي جلوگيري از
بيماريها توسط رسانه ها و صداو سيما، ائمه جماعات، درج در
كتب درسي.
8ـ برگزاري دوره هاي كمكهاي اوليه و امداد و نجات عملي در
مدارس.
9ـ گسترش پزشك خانواده.
10ـ بومي كردن پزشكي.
11ـ استفاده از داروهاي بومي و گياهي.
كارگروه اجتماعي
مركز مطالعات و برنامه ريزي
مرداد 86
|
